Mamulü ürettiniz ama hammadde stoktan düşmedi; reçeteyi nereye tanımlayacağınızı bilmiyorsunuz; üretim emri silinmiyor ya da kaydederken “16122 Bir İş İstasyonu İçin İş Yüklenilecek Uygun Zaman Dilimi Bulunamadı” mesajı çıkıyor. Logo’da üretim nasıl takip edilir, ürün reçetesi nasıl oluşturulur, hızlı üretim fişi ile üretim emri arasındaki fark nedir? Bu yazıda Logo Tiger, GO ve Tiger Enterprise ürünlerindeki üretim işlemlerini anlatıyoruz. Bilgiler Logo’nun resmî dokümanlarına dayanır; SQL sorgularını yoğun üretim verisi olan kendi test veritabanımızda Logo’nun oluşturduğu fişlerle karşılaştırarak doğruladık.
Hangi üründe hangi üretim yöntemi var?
| Ürün | Üretim yöntemi |
|---|---|
| Tiger 3, Tiger Wings, GO 3, GO Wings | Mamul kartında alt malzemeler (tek seviyeli reçete) ve hızlı üretim fişi |
| Tiger 3 Enterprise, Tiger Wings Enterprise | Yukarıdakilere ek olarak Üretim Tanımları ve Üretim Kontrol: çok seviyeli ürün reçetesi, rota, operasyon, iş istasyonu, üretim emri, iş emri, malzeme temini, maliyet |
Logo’nun tanımıyla hızlı üretim fişi, “hızlı ve tek seviyeli üretim yapan işletmeler” içindir: reçete mamul kartına yazılır, fiş kaydedilince sarf, fire ve üretimden giriş fişleri kendiliğinden oluşur. Üretimi aşama aşama, makine ve süre bazında izlemek gerekiyorsa Enterprise ürünlerindeki üretim emri kullanılır.
Mamul kartında reçete: mamul alt malzemeleri
Hızlı üretimin reçetesi, mamul kartındaki Mamul Alt Malzemeleri (Üretim/Takım Boz) sayfasına girilir. Üst bölümde üretilecek malzemenin bilgileri, satırlarda girdiler yer alır:
- Miktar: Reçetenin kaç birim mamul için yazıldığı. “1” girerseniz satırlardaki miktarlar 1 adet mamul içindir.
- Birim, Bölüm, Ambar: Mamulün üretimden giriş fişine gelecek birimi ve gireceği ambar.
- Girdi satırları: Malzeme kodu (sabit kıymet dışındaki malzemeler), miktar, birim, fire faktörü (%) ve malzemenin sarf edileceği ambar. Satırdaki ambar, oluşacak sarf ve fire fişlerine öndeğer olur.
Örneğin bir mamulün 1 adedi için 8 birim hammadde yazdıysanız 3 adetlik hızlı üretim 24 birim sarf oluşturur. Bu hesabı test veritabanımızdaki hızlı üretim fişlerinde birebir doğruladık.
Hızlı üretim fişi nasıl kesilir?
- Malzeme Yönetimi > Hareketler > Hızlı Üretim Fişleri listesinde Ekle’ye tıklayın; fiş türü olarak üretimi seçin (fason için Fason, bozma için Takım Boz).
- Mamul kodunu, üretim miktarını ve ambarı girin. Mamulün bir satış siparişi varsa Sipariş Fiş No alanından siparişi bağlayabilirsiniz.
- F9 > Malzemeleri Hesapla ile alt malzemeleri ve miktarlarını getirin. Miktar, birim ya da ambarı sonradan değiştirirseniz hesaplamayı yeniden yapın; yapmazsanız program kayıt sırasında kendisi hesaplar.
- Kaydedin. Mamul için üretimden giriş fişi, girdiler için sarf fişi ve fire faktörü girilmişse fire fişi oluşur. Aynı ambardan çıkan sarflar tek bir sarf fişinde toplanır. Oluşan fişlere F9 > Malzeme Fişleri ile ulaşırsınız.
Girdiler arasında yarı mamul varsa satırda Üretilecek, Üretilmeyecek ya da Üretilecek (Stokta olmayan miktar) seçilerek yarı mamulün de üretilip üretilmeyeceği belirlenir. Farklı ambarlardan üretim yaptıysanız F9 > Sarf/Fire Ambarı Güncelle ile satır bazında ya da tüm fişlerde ambarı değiştirebilirsiniz. Fire miktarı, satır miktarı ile fire faktörünün çarpımıdır; birim bölünemiyorsa yukarı yuvarlanır. Hızlı üretim, malzemeler listesinde mamulün üzerinde F9 > Otomatik Hızlı Üretim Fişi Oluştur ile de kaydedilebilir. Hangi girdinin ne kadar gerektiğini görmek için Hızlı Üretim Fişleri listesindeki F9 > İhtiyaç Listesi brüt ve net ihtiyacı verir.
Oluşan fişler normal stok fişleridir; ambar ve stok raporlarına nasıl yansıdığını Logo’da ambar fişi ve stok raporu yazımızda anlattık.
Fason üretim ve takım boz
Fason üretimde hammaddeyi başka bir firmaya verip karşılığında mamul ya da yarı mamul alırsınız. Tiger 3 dokümanlarına göre fasoncu cari hesabın kartında, Parametreler sayfasındaki kullanım yeri olarak Fason Üretim işaretlenir. Hızlı üretimle çalışıyorsanız mamul kartının Mamul Alt Malzemeleri (Fason) sayfasına fasoncu cari hesap ve girdiler yazılır, üretim Hızlı Üretim Fişi (Fason) ile kaydedilir. Fasoncudaki stoğu malzemeler listesinde görmek için Malzeme Yönetimi parametrelerinde Fason Stok Durumu İzlenecek “Evet” yapılır.
Enterprise ürünlerinde fason için ayrı bir fason reçetesi ve fason emri kullanılır. Fasoncu kartındaki “Ambar Fişi Oluşturulsun” işaretliyse fason emri kaydedilirken ambar fişi de otomatik oluşur. Fasoncunun kestiği hizmet faturası, alınan hizmet faturası satırındaki Üretim Emri (Fason) alanıyla emre bağlanır ve işçilik maliyeti olarak emrin maliyetine eklenir.
Takım boz ise üretimin tersidir: daha önce oluşturulmuş bir seti ya da karma koliyi bozup alt malzemelerini yeniden stoğa almak için hızlı üretim fişinde fiş türü Takım Boz seçilir. Mamul sarf edilir, alt malzemeler üretimden giriş fişiyle stoğa girer.
Enterprise: ürün reçetesi, rota ve iş istasyonu
Tiger 3 Enterprise’da reçeteler Üretim Tanımları > Ana Kayıtlar > Ürün Reçeteleri menüsünde tanımlanır. Reçetenin bir ana ürünü ve revizyonları vardır; her mühendislik değişikliği yeni bir revizyon olarak kaydedilir ve üretim emrine öndeğer olarak güncel revizyon gelir. Revizyonun satır türleri:
- Ana ürün: Reçeteyle üretilecek çıktı.
- Girdi: Üretimde kullanılan hammadde ve yarı mamuller.
- Sanal yarı mamul: Aynı üretim emri içinde önce üretilip hemen tüketilen, stok takibi yapılmayan yarı mamul.
- Ek ürün (planlanan ikinci çıktı) ve yan ürün (planlanmayan çıktı; yan ürün için üretim emri verilemez).
Reçete satırındaki fire üç şekilde hesaplanır. Örnek: %20 fire ile 100 birim girdi. Net seçilirse 100 birim sarf ve 20 birim fire, toplam 120 birim tüketilir. Brüt (sarf miktarına göre) seçilirse miktar alanına 120 yazılır; program bunu 100 sarf ve 20 fire olarak ayırır. Brüt (toplam miktara göre) seçilirse yazılan 100 birim toplam kabul edilir; 20 birim fire ve 80 birim sarf olarak ayrılır.
Reçeteye bağlanan rota, ürünün hangi operasyonlardan hangi sırayla geçeceğini; operasyon tanımı her aşamanın iş istasyonunu, hazırlık, işlem ve bekleme sürelerini; iş istasyonu tanımı da fabrikayı, vardiyayı, hammadde ve mamul ambarlarını belirler. Rota ve operasyon tanımlamadan çalışmak isteyenler için reçetede Rotasız seçeneği vardır.
Üretim emri nasıl oluşturulur?
Üretim emirleri Üretim Kontrol > Hareketler > Üretim Emirleri menüsündedir. Üç yoldan oluşturulur:
- Elle: Ekle ile mamulü ve planlanan miktarı girin; reçete ve güncel revizyonu öndeğer olarak gelir (miktar girilmeden reçete seçilemez). Planlama metodunu seçin: ileriye doğru planlamada hedeflenen başlangıç, geriye doğru planlamada hedeflenen bitiş tarihi ve saati verilir; program operasyon ve iş istasyonu sürelerinden planlanan tarihleri hesaplar.
- Malzeme kartından: Malzemeler listesinde mamulün üzerinde F9 > Üretim Emirleri.
- Satış siparişinden: Alınan sipariş fişleri listesinde F9 > Üretim Emri Oluştur. Sipariş “öneri” ya da “sevk edilebilir” durumda olmalıdır. Program, stok kontrolü yapılsın mı diye sorar: “Evet” derseniz eldeki stokla karşılanamayan fark kadar, “Hayır” derseniz stoğa bakmadan siparişin kalan miktarı kadar emir açılır.
Üretim emri kaydedildiğinde reçetedeki yarı mamuller için de emirler, rotadaki her operasyon için iş emirleri ve planlanan durumda malzeme fişleri oluşur. Planlanan fişler stoğu etkilemez. Emir Serbest Bırak ile üretime açılır; serbest bırakılmadan iş emirlerine süre, kaynak ve maliyet bilgileri aktarılmaz. Ardından F9 > Malzeme Temini ile eksik girdilerin nasıl karşılanacağı seçilir: stoktan, satınalma siparişi (ya da satınalma emri), üretim emri veya ambar transferi. Çok seviyeli reçetelerde Ardışık Malzeme Temini bu işlemi tüm seviyeler için tek seferde yapar.
Üretim emri durumları ve gerçekleşen miktar girişi
Bir üretim emrinin durumu Başlamadı, Devam Ediyor, Durduruldu, Tamamlandı ve Kapandı olabilir ve F9 > Durum Bilgisi ile değiştirilir. Logo’nun geçiş kuralları:
- Başlamadı durumundaki emir yalnızca Devam Ediyor’a ya da Kapandı’ya geçebilir.
- Devam Ediyor‘dan Durduruldu, Tamamlandı ya da yeniden Başlamadı’ya geçilir.
- Durduruldu‘dan Devam Ediyor ya da Kapandı’ya, Kapandı‘dan Tamamlandı’ya geri dönülebilir.
Üretilen ve tüketilen gerçek miktarlar F9 > Gerçekleşen Miktar Girişi ile girilir; bu işlem emir Devam Ediyor, Durduruldu ya da Tamamlandı durumundayken yapılabilir. Topluca giriş için Tamamlama Oranı İle Gerçekleşen Miktar Girişi ve Hızlı Gerçekleşen Miktar Girişi seçenekleri vardır. Malzeme kartının fabrika parametrelerindeki Otomatik Malzeme Çekişi alanı “Üretim Emri Başladığında” ya da “Üretim Emri Tamamlandığında” seçilirse, emir o duruma getirildiğinde gerçekleşen miktar penceresi kendiliğinden açılır; “Yapılmayacak” seçilirse açılmaz. Gerçekleşen fişler stoğu etkiler.
Maliyet tarafında üretim emrine bağlı sarf, fire ve ambar fişlerine maliyet, maliyet üzerinden fiyatlandırma (COST) işlemiyle atanır; emrin gerçekleşen maliyeti F9 > Gerçekleşen Üretim Emri Maliyeti ile ya da Üretim Kontrol > İşlemler altındaki toplu hesaplamayla bulunur. Tamamlandı durumundaki emirlerin gerçekleşen maliyetleri muhasebeleştirilebilir; bağlantı ayarları için Logo’da muhasebeleştirme yazımıza bakabilirsiniz.
Üretim emri nasıl silinir?
Üretim emri yalnızca Başlamadı durumundayken silinebilir: önce F9 > İptal, sonra F9 > Çıkar. Birden fazla emir için Toplu İptal ve Toplu Kayıt Çıkar kullanılır. Emir Kapandı, Tamamlandı ya da Devam Ediyor durumundaysa durum bilgisi adım adım geri alınır; örneğin Kapandı’dan Tamamlandı’ya, oradan Devam Ediyor’a ve Başlamadı’ya. Başlamadı seçeneği pasif görünüyorsa emre bağlı bir iş emrine durma işlemi girilmiştir: iş emrine Değiştir ile girip Durma İşlemleri sekmesindeki satırı Shift+Delete ile silin ve kaydedin. Planlanan malzeme fişleri tek başına silinemez; üretim emri silinince onunla birlikte silinir. Fason emirleri de aynı yöntemle silinir.
Sık karşılaşılan sorunlar
| Belirti | Olası neden ve çözüm |
|---|---|
| “16122 Bir İş İstasyonu İçin İş Yüklenilecek Uygun Zaman Dilimi Bulunamadı” | İş istasyonu, istasyon grubu ya da çalışanın vardiya tanımı ve başlangıç tarihi eksik; reçete ilişkisi ya da operasyon kartı tarihleri planlanan tarihleri kapsamıyor; operasyondaki asgari/azami miktar kısıtını kontrol edin. |
| “16024: SYM tipi satırların üretimden girişi olmalıdır” | Sanal yarı mamulün girdi miktarı, bir önceki operasyondan gelen çıktı miktarından fazla. |
| “16311: Malzeme Fişleri Oluşturulamadı” | Sarf, fire ve üretimden giriş fişleri için kayıt numaralama şablonlarını kontrol edin. |
| Üretim emri silinmiyor | Durum Başlamadı değil. Durumu geri alıp önce İptal, sonra Çıkar. |
| Reçete patlatma ya da ardışık temin çalışmıyor | Malzeme Üretim Girdi Seviyesi Güncelleme çalıştırılmamış; reçete ilişkisinde fabrika ya da tarih eksik; yarı mamulün temin şekli üretim değil ya da kendi reçetesi seçilmemiş. |
| “Kayıtlı standart reçete maliyeti bulunamamıştır” | Önce reçetede F9 > Reçete Maliyeti Hesaplama yapılıp kaydedilmeli. |
| “Tarih herhangi bir periyot süresi içinde olmalıdır” | Hesaplama tarihini kapsayan maliyet periyodu tanımlı değil (Ticari Sistem Yönetimi > Tanımlar). |
| Hızlı üretimde hammadde yanlış ambardan düştü | Alt malzeme satırındaki ambar öndeğeri. Kart tanımını düzeltin ya da Sarf/Fire Ambarı Güncelle kullanın. |
SQL ile açık üretim emirleri ve hammadde ihtiyacı
Üretim emirleri LG_001_PRODORD tablosundadır (firma numarasıyla, dönemsiz). Test veritabanımızda 12.407 üretim emri üzerinde doğruladığımız kurallar: STATUS 0 olan emirlere bağlı yalnızca planlanan fişler vardı (Başlamadı), 1 olanlarda gerçekleşen fişler oluşmaya başlamıştı (Devam Ediyor), 3 olanların %96’sında gerçekleşen miktar planlananı karşılıyordu (Tamamlandı), 4 olanların neredeyse hiçbiri başlamadan kapatılmıştı (Kapandı). Durduruldu durumunda emir yoktu; o kodu doğrulayamadığımız için sorguya koymadık. Aşağıdaki sorgu başlamamış ve devam eden emirleri listeler; sorgu yalnızca okuma yapar.
SELECT P.FICHENO AS URETIM_EMRI, P.DATE_ AS TARIH, I.CODE AS MAMUL_KODU, I.NAME AS MAMUL_ADI,
P.PLNAMOUNT AS PLANLANAN, P.ACTAMOUNT AS GERCEKLESEN,
CASE P.STATUS WHEN 0 THEN 'Başlamadı' WHEN 1 THEN 'Devam Ediyor' WHEN 3 THEN 'Tamamlandı'
WHEN 4 THEN 'Kapandı' ELSE CAST(P.STATUS AS varchar(5)) END AS DURUM
FROM LG_001_PRODORD P
JOIN LG_001_ITEMS I ON I.LOGICALREF = P.ITEMREF
WHERE P.CANCELLED = 0 AND P.STATUS IN (0, 1)
ORDER BY P.DATE_;
Hızlı üretim kullanıyorsanız, belirli bir miktar mamul üretmek için hangi girdiden ne kadar gerektiğini ve eldeki stoğu tek sorguda görebilirsiniz. Mamul alt malzemeleri LG_001_STCOMPLN tablosundadır (MAINCREF mamul, STCREF girdi, AMNT miktar); reçetenin kaç mamul için yazıldığı malzeme kartındaki QPRODAMNT alanındadır (kartta yanındaki birim, ambar ve bölüm alanları alt malzemeler sayfasının üst bölümüyle eşleşiyor; test verimizde bu değer her mamulde 1’di). Örnekte mamul kodu ve 100 adetlik üretim miktarı sabit yazılmıştır, kendi değerlerinizle değiştirin:
SELECT G.CODE AS GIRDI_KODU, G.NAME AS GIRDI_ADI,
100 * S.AMNT / NULLIF(A.QPRODAMNT, 0) AS GEREKEN,
ISNULL(T.ELDEKI, 0) AS ELDEKI,
ISNULL(T.ELDEKI, 0) - 100 * S.AMNT / NULLIF(A.QPRODAMNT, 0) AS FARK
FROM LG_001_ITEMS A
JOIN LG_001_STCOMPLN S ON S.MAINCREF = A.LOGICALREF
JOIN LG_001_ITEMS G ON G.LOGICALREF = S.STCREF
LEFT JOIN (SELECT STOCKREF, SUM(ONHAND) AS ELDEKI FROM LV_001_03_STINVTOT
WHERE INVENNO = -1 GROUP BY STOCKREF) T ON T.STOCKREF = S.STCREF
WHERE A.CODE = 'MAMUL-KODU'
ORDER BY S.LINENO_;
Test veritabanımızda hızlı üretim fişlerinden oluşan sarf miktarları “üretim miktarı × alt malzeme miktarı” hesabıyla birebir tuttu; sorgunun eldeki stok kolonu da stok hareketlerinden hesapladığımız toplamla aynı çıktı. FARK eksiyse o girdi için stok yetersizdir. Sorgu fireyi hesaba katmaz ve miktarlar alt malzemelerde girdiğiniz birimdedir (test verimizdeki satırların neredeyse tamamı ana birimdeydi). Enterprise ürün reçeteleri ayrı tablolardadır: LG_001_BOMASTER reçete, LG_001_BOMLINE satırlar; satırlarda LINETYPE 4 ana ürün, 0 girdidir. Daha fazla örnek için Logo’da SQL rapor nasıl yazılır yazımıza bakın.
CNB Yazılım nasıl yardımcı olur?
Üretim yapınıza göre hızlı üretim mi üretim emri mi kullanmanız gerektiğini birlikte belirliyor; reçeteleri, rota ve iş istasyonu tanımlarını kuruyor, fason süreçlerinizi ve üretim maliyetinizi Logo’ya oturtuyoruz. Makine ve operatör verisini sahadan anlık toplamak istiyorsanız kurulum ve ERP entegrasyonu desteğiyle sunduğumuz ARAF MES üretim yönetim sistemine göz atabilirsiniz. Tam üretim modülü için Logo Tiger 3 Enterprise sayfamızı inceleyin. Sorununuzu ekran görüntüsüyle destek@cnbyazilim.com.tr adresine göndermeniz yeterli; e-postanız otomatik olarak destek talebine dönüşür. Uzaktan destek ile hemen bağlanabiliriz.
Bilgiler Logo’nun Tiger 3 ve Tiger 3 Enterprise dokümanlarına (Malzeme – Mamul Alt Malzemeleri (Üretim/Takım Boz), Mamul Alt Malzemeleri (Fason), Hızlı Üretim Fişleri ve Destek Dokümanı, Mamul Türündeki Malzemeler için Hızlı Üretim Fişleri, Takım Boz İşlemleri, Fason Üretim, Ürün Reçeteleri, Ürün Reçete Bilgileri, Rota Tanımları, Operasyon Tanımları, İş İstasyonu Tanımları, Üretim Emirleri, Üretim Emri Bilgileri, Satış Sipariş Fişleri üzerinden Üretim Emirlerinin Oluşturulması, Malzeme Temini, İş Emirleri, Gerçekleşen Miktar Girişi, Üretim Emrinin Silinmesi, Üretim Sıkça Sorulan Sorular) dayanır. Menü adları ürün ve sürüme göre küçük farklılıklar gösterebilir.